جنگل جهانبانی سرخس اصلی ترین جنگل پده ی ایران است؛ در حقیقت بود.

درختان پده را تنها در خاورمیانه و تنها در یکی دو نقطه از خاک ایران می توان یافت؛ از جمله در سرخس، سیستان و به میزان ناچیزی در قاین.

هنوز هیچ مرکز تحقیقاتی نتوانسته است این گونه را به تولید انبوه برساند. هنوز حتی نمی دانیم زادآوری آن به چه طریق انجام می شود. کم توقعی درخت پده و سازگاری اش با شرایط خشک مثال زدنی است.

سن بالای دو هزار سال را هم به ارزش های زیستی این درختان صبور, کهنسال, رمزآلود اضافه کنید تا بدانید از چه موجودیت شاخ و برگی, باارزشی حرف می زنم.

تمام عرصه ای که از این شکوه باستانی سبز برایمان باقی مانده محدود به دو هزار هکتار رویشگاه جنگلی جهانبانی در سرخس است. جایی که بحران تصرف عرصه های طبیعی در آن از مرز دست اندازی گذشته و دامنه تصرفات به قدری پیش رفته که دیگر نمی شود اسم منطقه را جنگل گذاشت.

بخش زیادی از عرصه های طبیعی به تصرف مردم درآمده است. کشاورزان هر چند وقت یک بار بخش هایی از جنگل را آتش می زنند و عرصه ی سوخته ی به جا مانده از درختان دو هزار ساله را به وسعت زمین های کشاورزی شان اضافه میکنند.

بی شمار چاه غیرمجازی که برای آبیاری زمینهای کشاورزی در منطقه زده شده سطح آب زیرزمینی را به شدت کاهش داده. کانال های متعددی نیز جریان آب رودخانه تجن را به سمت زمینهای زراعی منحرف کرده است؛ به این ترتیب معدود درختان پده باقی مانده به شدت با کمبود آب و خطر خشکی  مواجه اند.

درختان موجود در منطقه در حال حاضر زادآوری ندارند و در حال انقراض اند. برای دوره 5 ساله آینده پیش بینی می کنند که دیگر هیچ اثری از این درختان در منطقه باقی نخواهد ماند.  بله... باور کنید فقط تا 5 سال دیگر جنگلی به نام جهانبانی و درختی به نام پده در ایران داریم.

چند سال پیش 200 هکتار از وسعت دو هزار هکتاری جنگل های جهانبانی به عنوان ذخیره گاه زیست کره از سوی منابع طبیعی مورد حفاظت قرار گرفت اما این  کار هم نتوانست کمکی به حفظ این جنگلها بکند؛ فنس کشی اطراف این این بخش از جنگل ظرف چند هفته به سرقت رفت. اعتبار مورد درخواست اداره منابع طبیعی برای حفاظت از این عرصه فراهم نشد و امروز این عرصه حتی یک محیط بان هم برای حفاظت ندارد.

مانع اصلی بر سر حفاظت اینجاست: آستان قدس انگشت مالکیت بی چون و چرایش را به سمت جنگل جهانبانی نشانه رفته و آن را به لیست هزاران موردی, املاک شخصی خود اضافه کرده است. به این ترتیب زارعینی که زیر نظر آستان قدس در این عرصه ها کشاورزی می کنند از حمایت این ارگان قدرتمند برخوردارند و مجازند که به هر شیوه مالکیت آستانه را به اثبات برسانند.

جنگل جهانبانی درست در مرز ایران و ترکمنستان جا خوش کرده؛ آن سوی مرز درختان سربلندو شاداب و این سو جنگل، مثل یتیم ترین بخش, زمین به یغما رفته است.

پی نوشت:

7 هکتار از ذخیره گاه ژنتیکی درختان پده خاکستر شد