بیابانزایی فرآیندی است که از نابودی پوشش گیاهی، بهره برداری بیش از مراتع و منابع آب زیرزمینی، شخم و شیار غیراصولی، بوته کني و تخريب جنگل ها آغاز می شود و به طوفان های شن و گرد غبار، نابودی توان تولید زمین،‌ كاهش حاصلخيزي خاك، نشست زمين، شورشدن اراضي، افزایش خسارت وارده به تاسیسات و راه ها و زمین های کشاورزی، فقر و در نهایت به خالی شدن روستاها از سکنه می انجامد.

بيابانزايي هر سال خسارتی بالغ بر  11 ميليارد تومان به زمين‌هاي كشاورزي، تاسيسات، راه‌ها و مناطق مسكوني خراسان رضوی وارد مي‌كند.

قلعه عمرانی را می توان یکی از نمادهای تخریب سرزمین به دلیل بیابانزایی به شمار آورد. این روستا در 25 کیلومتری شمال گناباد بصورت مجموعه عظيم معماري محصور در برج وباروهای باقی مانده از تمدنی روستایی مشاهده مي‌شود؛ عمرانی تا 30 سال پيش مسكوني و آباد بود و امروز به نمادی از قدرت بیابان زایی در حذف نشانه های زندگی مردمان عادی، مورد بازدید گردشگران قرار می گیرد.

اهالي قلعه عمراني به دليل كمبود آب و طوفان هاي شن 30 سال پیش از این روستا مهاجرت كردند.

عباس شعيبي، يكي از اهالي سابق اين منطقه است كه 50 سال پيش خانه‌اش را در گوشه‌اي از اين منطقه ساخته و تنها 15 سال توانسته در آن زندگي كند. او مي‌گوید: وقوع طوفان های شن، تمام اهالي روستا را مجبور به مهاجرت به گناباد و عزيز آباد كرد؛ حالا اين خرابه تنها چيزيست كه از قلعه عمراني باقي مانده است.

سابقا 150 خانوار در اين منطقه زندگي مي‌كرده اند، آقای شعیبی می گوید: ما زمين‌ هاي زراعتي زيادي دراين منطقه داشتيم و از آب قناب براي آبیاري زمين هاي زراعي استفاده مي‌كرديم.

بله... بيابان هاي امروز مرغوب‌ترين زمين هاي زراعي سال هاي گذشته اند.

در مورد خراسان رضوي مي توان گفت به جز ارتفاعات قوچان تمام 11 ميليون و 700 هزار هكتار عرصه طبیعی استان بياباني محسوب مي شود؛ هر نقطه از این سرزمین با خطر بیابانزایی دست و پنجه نرم می کند و این خطر در 13 شهر و در 755 هزار هکتار از طبیعت استان در حالت بحرانی است.

به گفته ی محمد حسن شریعتی، رییس اداره بیابازدایی اداره کل منابع طبیعی استان، در حال حاضر دستگاه‌هاي دولتي و پروژه‌هاي عمراني اولین علت بیابانزایی در خراسان رضوی محسوب می شوند. این در حالیست که براساس دستور استاندار، دستگاه‌هاي دولتي موظفند 10 برابر عرصه ای را که مورد تخریب قرار داده اند احیا کنند؛ بر اين اساس دستگاه‌هاي دولتی سال گذشته می بایست 1750 هكتار از عرصه‌هاي طبيعي را احيا می کردند كه تنها در 250 هكتار از اين ميزان، عملیات احیا را انجام داده اند.

حداقل در 600 هزار هکتار عرصه ی بیابانی استان نیاز به کشت تاغ و عملیات احیا وجود دارد. با روند موجود، تحقق کامل این هدف 180 سال طول خواهد کشید مگر این که تلاشمان را در حوزه مهار بیابانزایی ده برابر کنیم. اما... آیا می توانیم ؟!

پی نوشت:

عکس های بیشتر از کویر عمرانی و خرابه های قلعه عمرانی را می توانید در گالری تصاویر همین سایت ببینید.